www.iefimerida.gr - ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ - Οι εμψυχωτικές εικόνες της κοινής επίσκεψης Μητσοτάκη - Μακρόν την περασμένη εβδομάδα στην Κύπρο, εν μέσω του πολέμου στο Ιράν, την ίδια ώρα που οι ελληνικές φρεγάτες αλλά και το γαλλικό αεροπλανοφόρο «Σαρλ Ντε Γκωλ» έπλεαν στην περιοχή παρέχοντας αντιπυραυλική προστασία στο νησί, είναι αναπόφευκτο να οδηγήσουν σε σκέψεις για το τι μας επιφυλάσσουν οι μεγάλες γεωπολιτικές αλλαγές που φαίνεται να διαμορφώνονται στην περιοχή και για το ποια είναι η θέση της Ελλάδας και των ιστορικών συμμάχων της απέναντί τους.
Ως προς τις ελληνογαλλικές σχέσεις υπάρχει μια διαχρονική αίσθηση ότι αυτές εστιάζονται περισσότερο στις διανοητικές και πολιτισμικές ανταλλαγές. Και δεν είναι ανακριβές. Για να περιοριστούμε μόνο στον 20ό αιώνα, είναι γνωστό, για παράδειγμα, ότι μεγάλο μέρος της ελληνικής διανόησης αλλά και του καλλιτεχνικού κόσμου του Μεσοπολέμου -της σπουδαίας γενιάς του '30- έκανε σπουδές και διαμορφώθηκε διανοητικά στη Γαλλία, με πρώτους και σημαντικότερους τον Γ. Σεφέρη ή τον Α. Εμπειρίκο, αλλά και πάμπολλους ζωγράφους, αρχιτέκτονες ή φιλοσόφους, όπως ο Ν. Χατζηκυριάκος-Γκίκας, ο Σπ. Παπαλουκάς, ο Γ. Τσαρούχης, ο Π. Καραντινός ή ο Ι. Δεσποτόπουλος. Ήταν ακόμη τα χρόνια που αν δεν γνώριζες γαλλικά και δεν διάβαζες γαλλικές εφημερίδες και περιοδικά, δεν μπορούσες να θεωρηθείς πραγματικά μορφωμένος και κοσμοπολίτης. Αυτό είναι που εξηγεί, παρεμπιπτόντως, και γιατί λειτουργούν εδώ και πολλά χρόνια τόσα γαλλικά σχολεία στη χώρα μας.
Δικαιολογημένη αναφορά γίνεται πάντα, εξάλλου, στο περίφημο πλοίο “Ματαρόα”, το οποίο, με πρωτοβουλία του διευθυντή τού Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών, Οκτ. Μερλιέ καθώς και του Ρ. Μιλλιέξ, διέσωσε και μετέφερε στη χώρα των Φώτων, και μάλιστα μέσα στον ζόφο του Εμφυλίου, τον Δεκέμβριο του 1945, περί τους 140 νεαρούς Έλληνες που είχαν δώσει δείγματα ξεχωριστού ταλέντου σε διάφορα πεδία της δημιουργίας και της διανόησης αλλά κινδύνευαν να συλληφθούν ή και να εκτελεστούν λόγω πολιτικών φρονημάτων: από τους φιλοσόφους Κ. Καστοριάδη, Κ. Αξελό, Κ. Παπαϊωάννου και τη Μ. Κρανάκη, μέχρι τους ιστορικούς και φιλολόγους Ν. Σβορώνο, Εμμ. Κριαρά και τους αρχιτέκτονες Γ. Κονδύλη, Αρ. Προβελέγγιο, Τ. Ζενέτο, ή τους εικαστικούς Μ. Μακρή, Ντ. Βυζάντιο, Ν. Μελά και τη Ν. Ανδρικοπούλου (που έχει γράψει και ένα ωραίο σχετικό βιβλίο για το “Ματαρόα”), ο κατάλογος περιλαμβάνει όλους εκείνους που σήμερα αποτελούν βασική αναφορά του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού και της διανόησής του. Εξ ου και η απέραντη ευγνωμοσύνη που πρέπει πάντα να νιώθουμε απέναντι στο γαλλικό κράτος που, παρότι έβγαινε και εκείνο από μια καταστροφική ξένη κατοχή, είχε την πρόνοια αλλά και τη γενναιοδωρία να διασώσει και να σπουδάσει τον τότε ανθό του ελληνικού πνεύματος, που αργότερα θα γίνονταν κτήμα και του γαλλικού πολιτισμού.
Αλλά και μεταπολιτευτικά, παρότι υπήρξε μια στροφή στην αγγλοσαξωνική παιδεία λόγω της παγκόσμιας ενίσχυσης της αγγλοφωνίας, το πεδίο της ελληνικής ιστοριογραφίας, το οποίο γνώρισε πολύ μεγάλη ανάπτυξη και άφησε πίσω του (συνεχίζοντας ακάθεκτο και σήμερα) σημαντικό έργο, είχε ως βασικούς του συνομιλητές τούς μεγάλους Γάλλους ιστορικούς της Σχολής των Annales. Αρκεί να μνημονεύσουμε τους Β. Παναγιωτόπουλο, Σπ. Ασδραχά και Φ. Ηλιού, δηλαδή την τριανδρία του περιοδικού «Τα Ιστορικά», οι οποίοι είχαν διαμορφωθεί και εργαστεί ως ερευνητές ή καθηγητές στο Παρίσι. Εκεί, άλλωστε, είναι που θα είχαν βρει ασφαλές καταφύγιο και πολλοί ακόμη διακεκριμένοι Έλληνες καλλιτέχνες, διανοούμενοι, δημοσιογράφοι και πολιτικοί, κατά τη διάρκεια των σκοτεινών χρόνων της απριλιανής χούντας. Ιδίως μετά τον Μάη του 1968 η Γαλλία θα αποτελούσε, έτσι κι αλλιώς, τον προσφιλή προορισμό κάθε νέου με «επαναστατικές» ανησυχίες. Στη γενέτειρα του Διαφωτισμού, ως εκ τούτου, οι Έλληνες χρωστούν τόσο την παιδεία τους όσο και μεγάλο μέρος της οικονομικής τους ασφάλειας.
Ωστόσο, ενώ είναι αναμφισβήτητο ότι η γαλλική παιδεία διαμόρφωσε καταλυτικά τις μορφωμένες ελίτ μας, οι ελληνογαλλικές σχέσεις δεν έχουν περιοριστεί μόνο στις πολιτισμικές ανταλλαγές. Η Γαλλία υπήρξε, εξάλλου, μία από τις τρεις προστάτιδες δυνάμεις που εγγυήθηκε την ίδρυση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους μετά την Επανάσταση του 1821. Και παρότι, η Ελλάδα έκανε από νωρίς τη στρατηγική επιλογή να προσδεθεί στο άρμα της Αγγλίας (και μεταπολεμικά των ΗΠΑ), και παρότι η διείσδυση της Ρωσίας, της άλλης προστάτιδας δύναμης, δεν ήταν καθόλου αμελητέα λόγω κοινών παραδόσεων των δύο χωρών, η επιρροή της Γαλλίας στην περιοχή παρέμενε σταθερή, ενώ θα ενισχυόταν κάθε φορά που το ενδιαφέρον των δύο άλλων Μεγάλων Δυνάμεων για τα καθ' ημάς υποχωρούσε, για οποιονδήποτε λόγο. Έτσι, ο Πρόεδρος Ντε Γκωλ υπήρξε θερμός υποστηρικτής της απόφασης του Κ. Καραμανλή για σύνδεση με την ΕΟΚ το 1961, καθώς αυτή η σχέση θα μπορούσε να εξισορροπήσει την υπερβολική εξάρτηση της Αθήνας από την Ουάσιγκτον. Μάλιστα, θα ήταν ο πρώτος Γάλλος Πρόεδρος που θα επισκεπτόταν τη χώρα, βιώνοντας μια μεγαλειώδη υποδοχή από τον τότε Έλληνα πρωθυπουργό, το 1963. Έκτοτε, οι γεωπολιτικοί δεσμοί των δύο χωρών θα ενισχύονταν σημαντικά. Ιδίως μεταπολιτευτικά, δεν θα ήταν μόνο το αεροπλάνο του Προέδρου Ζισκάρ Ντ' Εστέν που θα έφερνε τον Καραμανλή στην Αθήνα, τα ξημερώματα της 24ης Ιουλίου του 1974, την ώρα που μόλις είχε πέσει η δικτατορία, αλλά και μεγάλο μέρος της Κύπρου στα χέρια των Τούρκων, αλλά θα ήταν και εκείνος που θα στήριζε περισσότερο από τον καθέναν την υποψηφιότητα της Ελλάδας ως πλήρες μέλος της ΕΟΚ, με τη χαρακτηριστική του φράση «Δεν μπορείς να κλείσεις την πόρτα στον Πλάτωνα». Την ίδια γραμμή θα κρατούσε και ο Πρόεδρος Μιτεράν τη δεκαετία του '80, χάρη και στην πολύ καλή του χημεία με τον πολιτικά ομόσταυλό του Ανδρέα Παπανδρέου. Στα πιο πρόσφατα, ο Πρόεδρος Ολάντ θα έπαιζε, όπως ξέρουμε, αποφασιστικότατο ρόλο στην υπόθεση της παραμονής της χώρας στην Ευρωζώνη και στην Ε.Ε. απέναντι στη σκληρή γραμμή Σόιμπλε, μετά το τυχοδιωκτικό δημοψήφισμα της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ το 2015. Επί προεδρίας Μακρόν οι σχέσεις έγιναν ακόμη στενότερες, καθώς ο Κυριάκος Μητσοτάκης λόγω κοινής κουλτούρας έχει επίσης εξαιρετική χημεία με τον Γάλλο Πρόεδρο, και οι δυο τους ταυτίζονται στα μεγάλα θέματα.
Και ύστερα ήρθε ο Τραμπ. Η στρατηγική απόφαση της Ουάσιγκτον για μερική απόσυρση του ενδιαφέροντός της από την Ευρώπη, αλλά και ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία από την πουτινική Ρωσία, φέρνουν σήμερα τη Γηραιά Ήπειρο ενώπιον των μεγάλων ευθυνών της, ιδίως στα θέματα της άμυνας. Και σε αυτό το πεδίο με τη Γερμανία αποδυναμωμένη - τη μεγαλύτερη στρατιωτική ισχύ εντός Ε.Ε. τη διαθέτει η Γαλλία, που είναι ταυτόχρονα και πυρηνική δύναμη. Όπως έχουν λοιπόν τα πράγματα σε αυτή τη φάση, οι ανάγκες ενίσχυσης της ασφάλειας της Ελλάδας σε μια περιοχή με δραματικές ανακατατάξεις συναντιούνται με την πάγια επιδίωξη της Γαλλίας για επέκταση της επιρροής της στην ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή. Η συμμαχία τους παραμένει και πρέπει να παραμείνει, ως εκ τούτου, μια στρατηγική προτεραιότητα και για τις δύο πλευρές, κάτι που μπορεί να παράσχει και στην Ελλάδα μια σημαντική ενίσχυση του ειδικού της βάρους εντός της Ε.Ε. που αυτή τη στιγμή αναζητεί ταυτότητα, προσανατολισμό και νέες ηγεσίες για να τραβήξουν το βαρύ κάρο της ευρωπαϊκής ενοποίησης.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου